از امــضای الکترونیک تا ادله اثبات دعوا

نویسنده: گلنوش باقـری
امروزه با پیشرفت فناوری و گسترش دنیای مجازی و شبکه جهانی اینترنت، شاهد تحولی بزرگ در زیرساخت خدمات نظام بانکداری هستیم...
امروزه با پیشرفت فناوری و گسترش دنیای مجازی و شبکه جهانی اینترنت، شاهد تحولی بزرگ در زیرساخت خدمات نظام بانکداری هستیم. در این راستا امنیت در حریم شخصی افراد و محرمانگی داده‌ها و اطلاعات نکاتی بسیار مهم هستند که حفاظت از آنها می‌تواند به گسترش بانکداری اینترنتی کمک کرده و بی‌توجهی به آنها چالش‌های فراوانی را برای نظام پولی و بانکی کشور ایفا خواهد کرد. در این خصوص ابعاد حقوقی مهمی وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد.

الزام‌آوری قراردادهای الکترونیک
از اساسی‌ترین چالش‌های حقوقی در نظام بانکداری اینترنتی این است که آیا قواعد عمومی قراردادها، دارای ضمانتی کافی جهت اجرای قراردادهای الزام‌آور الکترونیکی هستند یا خیر. از زمانی که شبکه جهانی اینترنت گسترش پیدا کرد، تجارت الکترونیک نیز ایجاد و در واقع، فضای مجازی به محیطی کاملا تجاری مبدل گشت که در آن انتقال اطلاعات مورد نیاز جهت انجام معاملات به صورت الکترونیکی امکان‌پذیر است. کارشناسان با تحقیقاتی که در حیطه بانکداری اینترنتی و قوانین حقوقی مرتبط با آن انجام داده‌اند، تمامی جنبه‌های حقوقی بانکداری اینترنتی را به طور تفضیلی مورد بررسی قرار داده‌اند.

مسائل بانکداری الکترونیک
با توجه به اینکه نظام بانکداری الکترونیک در ایران از سال 1350 آغاز شده است و در حال حاضر نیز درصد بالایی از تراکنش‌های بانکی به صورت الکترونیک انجام می‌شود بحث و بررسی در خصوص ابعاد حقوقی این موضوع از اهمیت فراوانی برخوردار است. در مبحث حقوقی بانکداری اینترنتی به تحقیق و پژوهش در مورد مسائلی به شرح ذیل پرداخته شده است: 1- روابط قراردادی طرفین (اعم از مشتری، واسطه‌های اینترنتی، بانک اینترنتی و....)، 2- منظور از حقوق مصرف‌کننده در بانکداری اینترنتی، 3- قوانین حاکم بر نظام بانکداری و بررسی صلاحیت قضایی دادگاه‌ها جهت رسیدگی به اختلافات بانکداری اینترنتی و بررسی دلایل اثبات دعوی، 4- امنیت در نظام بانکداری اینترنتی و 5- تدوین، تنظیم و تصویب قوانین در نظام بانکداری اینترنتی

تعریف بانکداری الکترونیک
بنا بر تعریفی که از بانکداری اینترنتی ارائه شده است، باید گفت که این بانکداری، شامل مهیا کردن و ایجاد دسترسی مشتریان به استفاده از خدمات بانکی توسط واسطه‌های ایمن و بدون حضور فیزیکی است.
لذا استفاده و ارائه کارت‌های عابربانک، وجود دستگاه‌های خودپرداز، تبادلات الکترونیکی وجوه، اینترنت‌بانک‌ها و تلفن‌بانک‌ها و.... همگی نشان از توسعه نظام بانکداری الکترونیک است.

قوانین مرتبط
حقوق بانکداری اینترنتی، تنظیم کننده روابط میان مشتری و موسسه مالی در تمامی سطوح یاد شده در بانکداری اینترنتی است. قانون تجارت الکترونیک و قانون جرایم رایانه ای مصوب سال 1388 دو قانون خاص و مهم هستند که ارتباط بسیار مستقیم با مباحث الکترونیکی دارند. همچنین مقرراتی وجود دارد که در رابطه با بانکداری اینترنتی توسط بانک مرکزی مقرر شده است که در این خصوص باید به آنها توجه داشت. حقوق بانکداری اینترنتی از جهانی از زیر مجموعه‌های حقوق خصوصی محسوب شده و از جهات دیگر در ذیل موضوعات حقوق عمومی می‌گنجد.

سطوح بانکداری الکترونیک
نظام بانکداری اینترنتی به سه سطح اطلاع‌رسانی، ارتباط و تراکنش تقسیم می‌شود؛ سطح اطلاع‌رسانی با ایجاد کردن پایگاه اینترنتی برای بانک‌ها و ارائه اطلاعات لازم در خصوص خدماتی که توسط آنها ارائه می‌شود، هزینه‌های مرتبط با آن‌ها و شیوه ارائه دادن آن خدمات از طریق پایگاه فوق، انجام می‌شود. از طریق این اطلاع‌رسانی مشتریان بالقوه و بالفعل بانک‌ها از تمام آنچه برای استفاده از خدمات بانکی لازم است آگاه می‌شوند. سطح ارتباط و دسترسی به اطلاعات به‌وسیله اینترنت انجام می‌شود، بدین ترتیب که مشتریان با رجوع به پایگاه اینترنتی بانک، می‌توانند به راحتی به گردش حساب و عملیات بانکی خود دست پیدا کنند. سطح تراکنش و انجام عملیات بانکی نیز از طریق اینترنت انجام می‌شود بدین ترتیب که مشتریان بدون مراجعه به بانک، عملیات متعددی مانند انتقال وجوه به حساب‌ها و پرداخت اقساط و بدهی‌ها را به‌وسیله واسطه‌های اینترنتی انجام می‌دهند.

فواید بانکداری الکترونیک
لازمه اقتصاد مدرن بهره‌برداری از سیستم بانکداری پیشرفته و براساس تکنولوژی روز است. بانکداری الکترونیک هم برای مشتریان و هم برای موسسات مالی فواید فراوان دارد. صرفه‌جویی در هزینه‌ها و زمان و سهولت دسترسی به کانال‌های متعدد جهت انجام عملیات بانکی فواید این بانکداری برای مشتریان است. افزایش شهرت بانکها در ارائه خدمات و نوآوری، نگهداری مشتریان بانک‌ها حتی با وجود تغییرات مکانی و افزایش مشتریان نیز از فوایدی است که این بانکداری برای بنگاه‌های مالی به همراه آورد است. از دیگر مزایای بانکداری الکترونیکی استفاده اقشار مختلف جامعه از آن، حذف موانع افتتاح حساب، سهولت در پرداخت قبوض و انتقال وجوه به حساب دیگران است.

انعقاد قرارداد بانکی
یکی از مباحثی که در رابطه با حقوق بانکداری اینترنتی مطرح است، رابطه حقوق بانکداری اینترنتی و حقوق قراردادها است. اینکه انعقاد قراردادهای بانکداری اینترنتی در چه زمانی انجام شده است یکی از مباحث مهم در این خصوص است که معمولا کارشناسان حقوقی در این مورد زمان انعقاد قراردادهای بانکی اینترنتی را با قراردادهای پستی مقایسه می‌کنند.
از موضوعات دیگری که در مبحث حقوق بانکداری اینترنتی مورد بحث است، چگونگی امضای قراردادهای بانکداری اینترنتی است که خود مبحث بسیار گسترده‌ای است. دو نمونه از امضاها در بانکداری الکترونیک بیش از دیگران شایع هستند. یکی  امضای click wrap  است که مشتری با کلیک کردن بر روی گزینه‌ای که حاکی از پذیرش و تایید قرارداد است این امضا را انجام می‌دهد. نمونه دیگر امضا  Browse wrap که در این مورد به مشتری اعلام می‌شود، در صورتی که مشتری همچنان به استفاده از پایگاه اینترنتی ادامه دهد به معنای پذیرش و قبولی شرایط قراردادی بانک است.

در‌حاشیــــه
اثبات دعوا با کیست

یکی از اصلی‌ترین مباحث حقوق بانکداری الکترونیک این است که اگر اختلافی بین بانک و مشتری به وجود بیاید بار اثبات دعوا بر عهده کدام یک از طرفین است و ادله اثبات دعوا در حقوق بانکداری اینترنتی چگونه تعریف می‌شود. همانطور که می‌دانیم، نقل و انتقالات وجوه در نظام بانکداری اینترنتی با نظام بانکداری سنتی متفاوت است. در بانکداری اینترنتی، ادله اثبات دعوی به طور عموم، همان داده‌های رایانه‌ای هستند که بانک‌ها آن را در اختیار دارند ولی برای مشتریان غیرقابل دسترس است که این مورد سبب نابرابری میان بانک و مشتری در زمان اثبات دعوا است. این مهم یکی از اصول اساسی نظام حقوقی حاکم بر ادله اثبات دعوا است. کشورهایی که در خصوص امور بانکداری اینترنتی پیشتاز و پیش‌قدم هستند، در دعاوی بانکداری الکترونیک بار اثبات دعوی را برعهده بانک می‌دانند. با این وجود خلاء‌های بسیاری در رابطه با بعضی از مسایل مرتبط با حقوق بانکداری اینترنتی وجود دارد و حقوقدانان و قانونگذاران بایستی با در نظر گرفتن نیازها و ضرورت‌های موجود، موانع و مشکلاتی که در این رابطه وجود دارد را بررسی و اقدامات و تدابیر لازم را اتخاذ کنند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code