حقوق

حقــــــوق جزا

توهین در هر فضایی قابل پیگیری است

نویسنده: مسعود عزیــزی
یکی از اهداف رسانه‌هایی که در حوزه حقوق به کار مشغول هستند، آشنایی بیش از پیش شهروندان با موضوعاتی است که در جامعه رایج بوده و تعداد بیشتری از افراد در زندگی روزمره خود با آن دست به گریبانند تا از این رهگذر بتواند...
یکی از اهداف رسانه‌هایی که در حوزه حقوق به کار مشغول هستند، آشنایی بیش از پیش شهروندان با موضوعاتی است که در جامعه رایج بوده و تعداد بیشتری از افراد در زندگی روزمره خود با آن دست به گریبانند تا از این رهگذر بتواند این افراد را در شرایط بحرانی سهل‌تر به ساحل ثبات و آرامش راهنمایی کند. با توجه به ضریب بالای نفوذ فضای مجازی در زندگی‌های مردم و برخی از ناهنجاری‌هایی که در این فضا متاسفانه قابل مشاهده است، شاهد آن هستیم که جرم توهین بیش از پیش در جامعه شایع شده است. بگذریم از اینکه در سال‌های گذشته نیز در برخی از فضاهای عمومی مثل ورزشگاه‌ها میزان ارتکاب این جرم به وفور یافت می‌شد. بر این اساس با حمزه تندرو، حقوقدان و کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی به گفت‌وگو پرداختیم.
  •  توهین چیست و چرا در دنیای مدرن بیش از پیش شاهد ارتکاب این جرم هستیم؟
در علم حقوق به كاری كه به نحوی از انحا در حثیت متضرر از این جرم نوعی وهن ایجاد کند، توهین می‌گویند. توهین غالباً با الفاظ فحش و تحقیر محقق می‌شود و اشاره و یا عمل موهن قائم مقام همین الفاظ است. بنابراین در توهین، اولاً الفاظ كه به حثیت افراد لطمه وارد كند، به كار می‌رود و ثانیا، با ملاحظه شخصیت افراد باید موهن بودن لفظ محرز شود. نکته سوم هم اینکه وجود قصد توهین باید در شخصی که اقدام به این کار می‌کند وجود داشته باشد تا بتوانیم او را مجرم بدانیم.
اینکه چرا ارتکاب این جرم افزایش داشته باشد اولا به فناوری‌های مدرن فراگیر در سال‌های اخیر می‌توان اشاره کرد و اگر بخواهیم ریشه‌ای به این سوال جواب بدهیم باید بگوییم که میزان پایبندی افراد به قواعد و اصول اخلاقی و اجتماعی فارغ از سمت و سوی اعتقادات و گرایش‌های دینی و سیاسی در تعاملات و مراودات افراد با یكدیگر و نیز اجتماع بسیار به سزا است. به طوریكه در این میان هر قدر افراد به وظایف فردی و اجتماعی و حقوق خود و نیز تقییدات اخلاقی بیشتر آشنا و پایبند باشند؛ سوء‌رفتارها و دامن زدن به رذایل اخلاقی بسیار نازل‌تر خواهد بود. به همین جهت می‌توان گفت بروز توهین یكی از مسائلی است كه می‌تواند ریشه در وراثت، محیط، زمان و مكان و از سوی دیگر ناپایداری‌های شخصیتی و اخلاقی و جهل نسبت به حقایق زندگی اجتماعی و حقوق و تكالیف خود و دیگران داشته باشد. شاید به طور مختصر و اجمالی بتوان گفت که این عوامل در سال‌های اخیر به نحوی در برخی افراد افزایش یافته تا جایی که ارتکاب به توهین توسط آنها نیز متاثر از آن در فضای مجازی و حتی فضای واقعی متاسفانه افزایش پیدا کرده است.
  •  چه درمانی برای این مشکل اجتماعی قابل تجویز است؟
به نظر می‌رسد هر قدر یك فرد اخلاق‌مدارتر باشد و مضافاً در جوامع مبتنی بر معیارها و مناسبات دینی، تعالیم قرآن كریم و اولیای الهی را در وجود خود بیشتر نهادینه کرده باشد، كمتر از لغزش زبان مثاتر خواهد بود. متاسفانه در حال حاضر توهین در خانواده، اجتماع و حتی در برخی موارد بین برخی سیاسیون شیوع یافته كه نمود آن را در از هم گسیختن برخی پیوندهای خانوادگی و اجتماعی و عادی شدن توهین بین برخی افراد و هم‌سالان و برخی كج‌خلقی‌های سیاسی می‌توان یافت. با وام گرفتن از تعالیم بزرگان و دین مبین اسلام می‌توان رهیافت خروج از این وضعیت را در فراگرفتن فضایل اخلاقی، تمرین مكرر آن برای عادت و ملكه شدن فضایل و دور شدن از بسترهایی كه زمینه‌ساز ورود انسان در فضاهایی كه موجب لغزش فكری و زبانی می‌شود عنوان کرد. البته از آنجا كه پدیده توهین هم در روابط خانواده و هم اجتماع همچنین در بین سیاسیون بسیار مذموم ولی بعضاً موجود است و می‌تواند بنیان‌های اجتماعی را هدف بگیرد، قانونگذار هم برای حفظ مناسبات و كرامات افراد در اجتماع به جرم‌انگاری برخی رفتارها پرداخته و متناسب با قبح این رفتارها، برخورد مقتضی را به عنوان مجازات در نظرگرفته است كه در دكترین حقوقی ذیل عنوان «جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص» به آنها پرداخته می‌شود.
  •  قانون مجازات اسلامی توهین را به ساده و مشدد تقسیم کرده است. این جرم چه زمانی ساده و چه زمانی مشدد است؟
توهین، زمانی ساده محسوب می‌شود كه از سوی شخصی علیه دیگری به عنوان یكی از افراد عادی جامعه صورت بگیرد، در واقع از نظر قانونگذار لازم است حیثیت معنوی و حرمت همه افراد جامعه مصون از هرگونه تعرض باشد. به همین جهت در ماده 608 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی آمده که توهین به افراد از قبیل فحاشی و استمعال الفاظ ركیك چنانچه موجب حد قذف نباشد، منجر به مجازات قانونی خواهد شد. اما توهین زمانی مشدد محسوب می‌شود كه از سوی شخصی علیه مقدسات اسلامی، انبیاء عظام(ص)، حضرات معصومین(ع)، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران(ره) و یا مقام معظم رهبری، مقامات سیاسی سایر كشورها و سایر مقامات و مسئولان حاكمیتی، دولتی و عمومی صورت بگیرد. در واقع از نظر قانونگذار، این افراد واجد حرمت خاص بوده و از این جهت برخورد قانونگذار با مرتكبان توهین شدیدتر خواهد بود.
  •  در برخی موارد در فضای مجازی شاهد توهین افراد به مقدسات، مراجع تقلید و یا مقامات کشورمان هستیم با این اقدامات طبق قانون به چه نحو برخورد خواهد شد؟
ماده 6 قانون مجازات اسلامی، موارد 10گانه تخلف از دیدگاه این قانون را مورد اشاره قرار داده است که بند 7 و 8 آن در موضوع این بحث ما قرار می‌گیرد که اشاره داشته‌اند: 7- اهانت به دین مبین اسلام و مقدسات آن و همچنین اهانت به مقام معظم رهبری و مراجع مسلم تقلید و 8- افترا به مقامات، نهادها، ارگانها و هر یک از افراد کشور و توهین به اشخاص حقیقی و حقوقی که حرمت شرعی دارند، اگر چه از طریق انتشار‌عکس یا کاریکاتور باشد. تبصره دوم این ماده قانونی مجازات مرتکبان به این جرایم را نیز مورد اشاره قرار داده و مقرر داشته که متخلف از موارد مندرج در این ماده مستوجب مجازاتهای مقرر در ماده (٦٩٨) قانون مجازات اسلامی خواهد بود و در صورت اصرار‌مستوجب تشدید مجازات و لغو پروانه می‌باشد. بر این اساس هر شخصی که در فضای مجازی مرتکب این موارد بشود، به حبس از دو ماه تا دو سال و یا شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم می‌شود. البته از آنجا كه انبیای عظام(س) و نیز ائمه اطهار (ع) بین شعیان و حتی سایر مسلمانان واجد حرمت و احترام قابل اهمیتی هستند؛ به همین جهت چنانچه اهانت صورت گرفته ساب‌البنی محسوب شود، ذیل مقررات مواد 262و263 از قانون مجازات اسلامی ناظر بر ماده 513  بخش تعزیرات این قانون، مرتکب با مجازات اعدام روبرو خواهد شد و در غیر این‌صورت به دلالت ماده 513 از این قانون، مرتکب به یك ماه تا 5 سال حبس محكوم خواهد شد.
  •  در برخی ادارات دولتی در تابلو درج شده است که اگر به کارمندان اداره توهین کنید با مجازات قانونی روبرو می‌شوید، اولا از دیدگاه شما چنین اقدامی آیا مناسب است و ثانیا درباره محتوای این تابلوها توضیح دهید؟
بنده موافق درج چنین عباراتی نیستم زیرا که بهتر است در فضای عمومی با رعایت اصول اخلاقی مراودات مردم ساماندهی شود و ورود به حیطه کیفری آخرین راهکار خواهد بود. درباره محتوای این تابلوها نیز باید گفت که توهین چه از سوی مردم باشد و چه از سوی کارمندان جرم خواهد بود و این امری دوطرفه است که اگر شرایط وقوع آن که در سوالات قبل به آنها اشاره کردیم وجود داشته باشد، توهین کننده را فارغ از سمت آن می‌توان تحت تعقیب قرار داد. البته براساس ماده 609 قانون مجازات اسلامی توهین به مقامات و كاركنان دولتی و عمومی جزو توهین‌های مشدد به حساب آمده است. این ماده قانونی مقرر کرده است: «هر کس با توجه به سمت، یکی از روسای سه قوه یا معاونان رئیس‌جمهوری یا وزرا یا یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی یا‌نمایندگان مجلس خبرگان یا اعضای شورای نگهبان یا قضات یا اعضای دیوان محاسبات یا کارکنان وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی و‌شهرداری‌ها در حال انجام وظیفه یا به سبب آن توهین نماید به سه تا 6 ماه حبس و یا تا ۷۴ ضربه شلاق و یا 50 هزار تا یک میلیون ریال جزای‌نقدی محکوم می‌شود.»
  •  توهین رسانه‌ها به افرادی كه حرمت شرعی ندارند طبق قانوان مطبوعات با چه مجازاتی مواجه خواهد شد؟
قسمت اخیر بند 8 از ماده 6 قانون مطبوعات مقرر داشته است: «...توهین به اشخاص حقیقی و حقوقی که حرمت شرعی دارند، اگر چه از طریق انتشار عکس یاکاریکاتور باشد». اول اینکه منطق قانونگذار در قانون مجازات اسلامی برخورد و مجازات اشخاصی است که به نوعی به اشخاص حقیقی به مناسبتی اهانت کرده‌اند؛ بنابراین اهانت به اشخاص حقوقی پذیرفته شده نیست منتهی در قانون مطبوعات به شرح فوق، اهانت به اشخاص حقوقی را با یک قید «که حرمت شرعی دارند» پذیرفته است و به نظر می‌رسد مراد از اشخاص حقوقی مذکور، اشخاص حقوقی به معنای خاص یعنی شرکت‌های مصرح در قانون تجارت یا اشخاص حقوقی دولتی و عمومی نیست بلکه با توجه به قید مزبور شخصیت حقوقی‌ای مدنظر است که از منظر شرع بتوان توجیهی برای حرمت و احترام آن در نظر گرفت، همچون ارکان حاکمیت نظام اسلامی از قبیل قوای سه‌گانه، شورای نگهبان قانون اساسی، مجلس خبرگان رهبری و یا حتی حوزه‌های علمیه و برخی مجامع علمی که شانیت آن در شرع انور مورد تاکید قرار گرفته است. البته برای جلوگیری از تفاسیر خلاف اصول مسلّم حاکم بر جزائیات از جمله اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها، اصل تفسیر مضیق قوانین جزایی و غیره، شایسته آن است که قانونگذار در این خصوص تمهید مناسبی بیندیشد.
دوم اینکه در خصوص این بند که مصوب 64/12/26است و مجازات آن ذیل تبصره دو ماده 6 قانون اخیر (مصوب 77/05/21) قرار گرفته؛ لازم به ذکر است که این قسمت از بند هشت به اقتضای قانون استفساریه نسبت به کلمه اهانت، توهین و یا هتک حرمت مندرج در مقررات جزایی مواد 513، 514، 608و 609 قانون مجازات اسلامی و بندهای 7 و 8 ماده 6 و مواد 26 و 27 قانون مطبوعات مصوب 79/10/49نسخ ضمنی شده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code