حقوق بيمه

زيان‌هاي قطعي چگونه جبران خواهند شد

دريافت خسارت از شركت‌هاي بيمه

نویسنده: حسین فهیمی - عیسی قاسمی
از اصول اولیه حقوق شهروندی داشتن اطلاعات بروز و کارآمد جهت زندگی بهتر است. احساس آرامش و داشتن حس ایمنی در مقابل خطرات جانی و مالی ناشی از حوادث پیش‌بینی نشده و آگاهی از مسائل مربوط در این حوزه یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های حقوق شهروندی محسوب می‌شود.
یکی از مهم‌ترین ابزارهای تامین آسایش روان و آسوده‌خاطری شهروندان مقوله بیمه است . 
«شرکت‌های بيمه» صلاحيت انجام امور بيمه‌اى را دارند و «بيمه مرکزى ايران» به‌عنوان نهاد کنترل‌کننده فعاليت‌ شرکت‌هاى بيمه بر آن‌ها نظارت مى‌کند. به‌عبارت دیگر، صدور بيمه‌نامه يا قبول پيشنهاد بيمه و پرداخت خسارات‌ مربوطه از وظايف شرکت‌های بيمه‌ است و صلاحيت نظارت و هدايت اين شرکت‌ها با بيمه مرکزى ايران است. آنچه که اغلب بین مردم موجبات سرگردانی می‌شود، مبحث تفکیک بین شرکت‌های بیمه (مخصوصا شرکت بیمه ایران) با نهاد بیمه مرکزی ایران است. درواقع این شرکت‌ها صادرکننده و انجام امور معمول بیمه‌ای اعم از صدور بیمه‌نامه و پرداخت خسارت را برعهده دارند، در حالی‌که «بیمه مرکزی ایران» هیچ‌یک از اقدامات فوق را انجام نمی‌دهد. بنابراین مراجعه یا متوسل شدن به این نهاد جهت پرداختن خسارات بی‌مورد است.
 معمولا بيمه‌گذاران دريافت خسارت از بيمه‌گر(شرکت های بیمه) را ترجيح مي‌دهند و حاضر به رجوع به مقصر حادثه نيستند چرا كه دريافت خسارت از شركت‌هاي بيمه به مراتب آسان‌تر از دريافت خسارت از مسئول حادثه است. ممكن است مسئول حادثه عاجز از پرداخت باشد. حتی گاهی خسارت‌دیده نيازمند اقامه دعوي عليه مقصر است. اما دريافت خسارت به موجب بيمه‌نامه از يك شركت بيمه به مراتب آسان تر از دريافت خسارت از اشخاص ديگر است؛ چرا‌ كه شركت‌هاي بيمه به‌ندرت دچار ورشكستگي مي‌شوند و دريافت خسارت از اين شركت‌ها معمولا نياز به اقامه دعوي ندارد.

نفع بیمه‌پذیریا داشتن نفع بیمه‌ای
ماده 4 قانون بیمه مصوب 1316 داشتن نفع بيمه‌پذير، براي بيمه‌گذار را الزامي دانسته و نفع بيمه‌اي را اعم از ذي‌نفع بودن نسبت به سلامت مورد بيمه (اعم از خودرو و ساختمان و مسئولیت) يا متضرر شدن از وقوع حادثه مي‌داند. بنابراين بيمه‌گذار بايد ثابت کند كه در اثر بروز خطر مورد بيمه، زياني به موضوع بيمه وارد می‌آید و نسبت به‌بوجود نیامدن آن خطرذي‌نفع است.
 منظور از ذي‌نفع بودن صرفا داشتن رابطه مالكيت نيست؛ بلكه، مرتهن مال مرهونه (همانند بانک)، موجر، مستاجر، امين، وصي، قيم، سهام‌داران شركت،  متصدي حمل و نقل و... در انعقاد عقد بیمه و خرید بیمه‌نامه مربوطه ذي‌نفع محسوب می‌شوند.  نفع بيمه‌اي موجب مي‌شود كه شخص نسبت به عدم تحقق خطر مورد بيمه دارای نفع باشد و مراقبت و نگهداري معمول را از مال موضوع بيمه بنماید و از ايجاد خسارت عمدي جلوگيري کند. در بیمه‌های اشخاص که مشهور‌ترین آن همان بیمه عمر است. اعمال اصل نفع بيمه‌اي در مورد بيمه‌هاي زندگي محدود شده است. چراكه یک انسان در زندگي خود نفع بيمه‌اي نامحدودی دارد و می‌تواند نسبت به حق حيات خود هر مبلغي که می‌خواهد، نزد چندین بيمه‌گر اقدام به خرید بيمه‌نامه عمر کند. ولی معمولا بيمه‌گران سرمايه بيمه عمر را به‌نسبت برآورد و تخمینی که از میزان توانایی بيمه‌گذار در پرداخت حق بيمه‌ مربوطه دارند، کاهش می‌دهند یا حداکثر سقف معینی برای خرید بیمه‌نامه عمر معین می‌کنند.

مساله جبران خسارت و میزان آن
در تمام قراردادها ميزان تعهدات طرفين و نحوه انجام آن با توافق خود آن‌ها معين مي‌شود. مثلا در قرارداد فروش، خريدار و فروشنده مي‌توانند مورد معامله را به‌طور معقول و عرفی، كمتر یا بیشتر از ارزش واقعي، معامله کنند. اما در مورد بيمه این‌طور نیست. اصل بي‌چون و چراي «جبران خسارت» طرفین راملزم می‌کندکه بیمه نباید منبع سودآوري شود. شرکت بيمه‌گر متعهد جبران خسارت وارده و برقراري تعادل مالي بيمه‌گذار است. شخص خسارت ديده بايد در وضعيتي قرار گيرد كه قبل از وقوع خسارت آن وضعيت را داشته است. خسارت یا غرامت پرداختي منحصرا بايد زيان‌هاي مسلم و موجود بيمه‌گذار را جبران کند.
علت وجود این اصل که شرکت‌های بیمه خود را سخت به آن ملزم می‌دانند، این است که از ايجاد خسارت عمدي جلوگیری کرده و افزايش حوادث و سوء‌استفاده از قرارداد بیمه ممانعت شود. در غیر اين صورت علاوه بر انهدام اقتصاد جامعه، خطرات جاني نيز گسترش می‌یابد و هدف کلی صنعت بيمه كه حفظ دارايي‌هاي مردم و حفظ آرامش جامعه است با این اقدامات متزلزل می‌شود. بنابراین كسي که خانه ‌یا کارخانه‌اش آتش گرفته است يا خودرو‌اش آسیب‌دیده در بهترين حالت در وضعيتي قرار خواهد گرفت كه اگر خسارت ايجاد نمي‌شد، همان وضعيت را داشت. اصل جبران خسارت و اصل داشتن نفع بیمه‌ای جز اصول بنيادين عقد بيمه هستند و اگر محرز شود كه طرفين قرار يا توافقی خلاف اين اصول کرده‌اند، قرارداد بيمه تبديل به قمار و شرط‌بندي شده و از درجه اعتبار ساقط می‌شود.
تنها استثنايي كه در مورد اصل جبران خسارت وجود دارد بيمه‌هاي اشخاص است. در اين بيمه‌ها اگر خطر مورد بيمه، تحقق پيدا كند (فوت، بازماندگي بيمه شده در پايان مدت بيمه، حوادث بدني و...) شرکت بيمه‌گر بايد مبلغ توافق شده را گذشته از اين‌كه مبلغ بیمه بيشتر يا كمتر از ميزان زيان وارده است، بپردازد. زیرا تعيين ميزان دقيق خسارت ناشي از فوت یا آسیب بيمه‌‌شده در بيمه عمر يا بيمه حوادث – به‌علت اینکه موضوع بيمه تن و بدن آدمي است- دقيقا قابل تعيين نيست.
 از طرفی احتمال اقدامات عمدي توسط بيمه‌شده در ايجاد صدمه وجود ندارد. چرا كه تقصير عمدي و خودكشي(پیش از گذشت مدت مشخصی) از استثنائات تعهد بيمه‌گر است. مهم‌تر اینکه جلب رضايت بيمه شده شرط صحت قرارداد بیمه عمر است. بنابراین در صورتي‌ كه قتل بيمه شده توسط استفاده‌كننده صورت گيرد از مزاياي بيمه محروم مي‌شود. در عین حال در بيمه‌هاي بيماري و عوارض ناشي از حوادث كه جزیی از بیمه‌های اشخاص است، هزینه درمان بيمه شده یا عمل جراحي و سایر مبالغ قابل پرداخت تابع اصل جبران خسارت است؛ زيرا بيمه‌شده بيشتر از آنچه پرداخته است نمي‌تواند دريافت کند.

 بازپس‌گیری خسارت از‌مقصـر حادثه توسط شرکت بیمه‌گر
باوجودی که بیمه اقدام به جبران خسارت می‌کند ولی این برخلاف عدالت است که مقصر حادثه از زيربار مسئوليت خود شانه‌خالي كند بیمه‌گران پس از پرداخت خسارت زیاندیده‌گان اغلب مواقع به مقصر حادثه رجوع کرده و خسارت پرداخت شده را از وی باز پس می‌گیرند. هنگامی که حادثه در اثر تقصير شخص ثالثی به‌وجود می‌آيد در اين حالت دو نفر متعهد و مسئول هستند؛ يكي شرکت بيمه‌گر كه به موجب قرارداد بيمه متعهد به جبران خسارت ناشي از خطر  است؛ و ديگري مقصر  یعنی وارد‌کننده زيان است كه به‌موجب قانون، مسئول جبران خسارت وارده به زيان‌ديده است.  طبق اصل جبران خسارت، بيمه‌گذار نمي‌تواند خسارت را بيشتر از آنچه به او خسارت وارد شده (یعنی دو بار)دريافت کند. یعنی حق داشته باشد که علاوه‌ بر دريافت خسارت از شرکت بيمه‌گر به مقصر ورود زيان مراجعه و خسارت بگیرد. بنابراین فقط شرکت بیمه‌گر است که به جانشینی از خسارت‌دیده می تواند خسارت را از مقصر حادثه بازپس‌گیرد.

فرانشيز
خریدن بيمه‌نامه نبايد باعث سهل‌انگاري در نگهداری اموال شود و بيمه‌گذار باید از اموال بیمه‌شده همانند زمانی که پوشش بیمه‌ای نداشت مراقبت به‌عمل آورد. در صورت بروز حادثه درصد يا مبلغي از خسارت برعهده بيمه‌گذار قرار می‌گیرد. این امر باعث جلوگیری از سهل‌انگاری و اهمال بیمه‌گذار در نگهداری اموال می‌شود، چراکه می‌داند در صورت بروز حادثه صد‌درصد خسارت را نخواهد گرفت و مقداری از خسارت جبران نشده باقی خواهد ماند.

امکان بیمه‌کردن استهلاك
ريسك یا احتمال وقوع خطر بايد اتفاقي و احتمالي باشد تا شامل پوشش بیمه‌ای قرار گیرد، در حالي كه استهلاك امري حتمي و اجتناب‌ناپذير است. بنابراین استهلاك و كهنگي بر اثر استفاده از مال بيمه‌شدني نيست و هنگام پرداخت خسارت استهلاك از مبلغ پرداختی كسر مي‌شود.

بيمه و تغييرات
بیمه یک قرارداد کتبی و نوشتنی است و بيمه‌نامه كه سند قرارداد بيمه است بايد كتبي باشد. از طرفی بیمه یک قرارداد مستمر است و هرگونه تغيير در مفاد آن به درخواست كتبي بيمه‌گذار و موافقت بيمه‌گر با صدور الحاقيه صورت مي‌گيرد. بنابراین در صورت تغییر دیه سالانه یا هر اتفاقی که در سایر بیمه‌نامه‌ها به خواست بیمه‌گذار یا اجباری (مثلا اعلام مقامات دولتی) رخ بدهد، نسبت به‌بیمه‌نامه موجود اعتبار نداشته و باید به‌صورت کتبی اقدام به اصلاح بیمه‌نامه با شرایط جدید کرد.

خرید بیمه‌نامه متعدد برای یک مال
همان‌طور که در قسمت اصل جبران خسارت گفته شد، خرید بيمه نبايد موجب سود و منفعت بيمه‌گذار شود. البته بيمه مشترك نزد چند شركت بيمه به‌طوري كه مجموع ارزش مال بيمه‌شده نزد همه شركت‌ها از ارزش کل آن بیشتر نشود و هم‌زمان براي يك خطر و برای یک مال به‌نفع یک شخص نباشد، مجاز است. لازم به ذکر است که اين قاعده مخصوص بيمه‌هاي اموال و مسئوليت است و در بيمه‌هاي اشخاص مي‌توان چندین بيمه‌نامه با سرمايه‌هاي دلخواه خريداري كرد و از مزاياي آن‌ها بهره‌مند شد.

اثبات خسارت براي بيمه‌گر
لازم است که چهار مورد زير براي بيمه‌گر ثابت شود تا خسارت را بپردازد. خطر بيمه شده اتفاق بيفتد، بر اثر تحقق خطر بيمه‌شده خسارت وارد شود؛ خسارت وارده مستقيما از خطر بيمه‌شده ناشي شود، اموال خسارت‌ديده همان اموالي باشد كه بيمه شده است. همه این موارد نیز به‌وسیله اعلام خسارت با فهرست اموال خسارت‌ديده و ميزان تقريبي خسارت وارده و ارائه اسناد و مدارک مثبته وقوع حادثه همانند گزارشات مقامات انتظامی و ... اثبات می‌شود، لذا صرف ادعا باعث نخواهد شده که بیمه‌گر ملزم به پرداخت خسارت باشد.

 



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code